راگه‌یاندن له‌هه‌ماهه‌نگی‌‌و گواستنه‌وه‌
Brunnenstraße 9, 10119 Berlin, Germany
mict-international.org

پرۆژه‌كانی‌ دیكه‌
afghanistan-today.org
theniles.org
correspondents.org
نيقاش: ‎‫پوخته‌یه‌ك له‌ناوخۆو سه‌رانسه‌ی‌ عێراقه‌وه‌‬
عربي
نقاش: إحاطات من داخل وعبر العراق
English
niqash: briefings from inside and across iraq
ئیمه‌یله‌كه‌ت تۆماركرا

ئەم رەمەزانە بەنیوەی نرخ سەرت بتاشە
موسوڵمان نرخ گران دەكات‌و كاكەیی هەرزانی دەكات

ئاڵا لەتیف
هه‌رچه‌نده‌ له‌گه‌ڵ هاتنی‌ مانگی‌ ره‌مه‌زاندا نرخ له‌دوكان‌و بازاڕه‌كان به‌رز ده‌بنه‌وه‌، به‌ڵام هاوڵاتییه‌كی‌ كاكه‌یی‌ به‌په‌ێچه‌وانه‌وه‌ ره‌مه‌زانان نرخ ده‌كات به‌نیوه‌.
16.06.2016  |  هەڵەبجە
هەڵۆ کاکەیی ( :وێنه الا لطيف)
هەڵۆ کاکەیی ( :وێنه الا لطيف)

"یەکەم رۆژی رەمەزان بە خۆڕاییە.. تاکۆتایی رەمەزان سەرتاشین تەنها ٢٠٠٠ دینارە" ئەمە ئەو دێڕەیە کە لەسەر لافیتەیەک نوسراوەو بەدیواری بەردەم دوکانەکەی هاوڵاتیەکی کاکەییدا هەڵواسراوە لەناو سەنتەری شارێکی وەکو هەڵەبجەدا کە زۆرینە موسوڵمانن.

 

ئەوەی لەسەر ئەو لافیتەیە نوسراوە تەنها لەوەدا گرنگ نییە کە هاوڵاتییەک دەیەوێ یارمەتی دەوروبەرەکەی بدات لەرۆژگارێکدا کە قەیرانی ئابوری بەرۆکی گرتوون، بەڵکو لەوەشدا گرنگە کە شوێنکەوتەی ئاینێکی دیکە لەرێگەی مقەست‌و شانەکەی دەستییەوە دەیەوێ دیوێکی دیکە لەپێکەوە ژیانی ئاینە جیاوازەکان‌و یەکتر قبوڵکردن پیشان بدات.

 

٦ی حوزەیرانی ئەمساڵ یەکەم رۆژی مانگی رەمەزان بوو، خەڵک دەڵێ: کە رەمەزان هات گرانیش دێ. وەک ئاماژەیەک بۆ نەبوونی کۆنترڵ بەسەر نرخی شتومەکەکان لەناو بازاڕەکاندا، بەڵام کەسانی وەک هەڵۆش هەن کە هێندەی پێیان دەکرێ دەستگیرۆیی دەوروبەریان دەکەن.

 

هەڵۆ نادر حەمە (٤٧ ساڵ) هاوڵاتییەکی کاکییە لەهەڵەبجە دادەنیشێ (خۆرهەڵاتی سلێمانی) ئەوە نۆ ساڵە هەر کە رەمەزان دێ دوو رۆژ پێشتر لافیتەیەک دەکا بەبەردەم دووکانەکەیداو بۆ رێزگرتن لەو مانگە یەکەم رۆژ سەرتاشین دەکات بەخۆڕایی‌و تا کۆتایی مانگەکەش بەنیوەی نرخەکەی سەر چاک دەکات.

 

لەدوکانێکی بچوکی دوو بەسێ مەتریدا یەکەم رۆژی رەمەزان هەڵۆ سەری زیاتر لە ٣٠ کەسی بەخۆڕایی چاک کردووە، ئێستاش رۆژانە خەڵک هەر دەچنە لای‌و دوای سەرچاککردن ٢٠٠٠ دینار لەسەر مێزەکە دادەنێن‌و دەڕۆن.

 

هەڵۆ بە"نیقاش"ی وت "خەڵک دێنە لام دەستخۆشیم لێدەکەن، موسوڵمانەکان دەڵێن دەبوو ئێمە بەبۆنەی رەمەزانەوە کاری ئاوامان بکردایە، بەڵام دەبێ کاسبکارەکانی ئێمە چاو لەتۆی کاکەیی بکەن."

 

دەشڵێ "دەبێ نەریتی بەرزکردنەوەی نرخ لە بۆنە تایبەتییەکاندا نەمێنێ، نابێ کە رەمەزان هات خەڵک چاوەڕوانی هاتنی گرانیش بکات، مامۆستایانی ئاینی لەئاستی یەکێتی زانایاندا هاتونەتە ماڵەوە دەستخۆشییان لێکردوم‌و پێیانوتوم کە ئەم کارەی من دەیکه‌م نمونەیەکی بەعەمەلی کردنی پێکەوە ژیانە".

 

هەڵۆ دڵخۆشە بەوەی کە دەیکات ئەو دەڵێ "دەکرێ هەریەکەو لەئاستی خۆیەوە هەوڵبدات کۆڵەکەکانی پێکەوە ژیان پتەو بکات، ئەگەر ناکۆکی لەناو شوێنکەوتوانی ئاینەکاندا هەبێت نەتەوەی کوردیش سەرکەتوو نابێت."

 

ئەگەرچی بەلای زۆرینەوە ئەوەی هەڵۆ دەیکات جێگەی دەستخۆشییە، بەڵام کەسانیش هەن کە پێیانوایە ئەمە بۆ خۆدەرخستن‌و بازاڕگەرمییە، ئەمەش هەڵۆی نیگەران نەکردووە، ئەو زۆر بەکورتی لەوەڵامی ئەوەدا دەڵێ "بەڵێ کارکردن بۆ پێکەوەژیان بەخۆدەرخستن دەکرێ، دەبێ نمونە جوانەکانی پێکەوە ژیان پیشان بدرێن بۆئەوەی کەسانی تریش هان بدرێن."

 

ئێستا موسوڵمان‌و کاکەیی بەجیاوازی ئاینی‌و لایەنداری حیزبییەوە لەژێر دەستی هەڵۆدا سەریان چاک دەکەن، فەهمی عەلی یەکەم رۆژ خۆی‌و مناڵەکەشی لای ئەو سەریان چاککرد، ئەو دەڵێ "هەرچەندە من‌و ئەو لەرووی ئاینەوە جیاوازین، بەڵام هەر لای ئەو سەرچاکدەکەم، هەڵۆ هەموو ساڵێک ئاوا رێز لەمانگەکەمان دەگرێت‌و داشکاندنمان بۆ دەکات‌و رۆژێکیش دەکات بەخۆڕایی."

 

دەشڵێ "لەم گوزەرەدا کەس نابینیت ئۆفەرێکی ئاوای دابێ بەموسوڵمانەکان، بەپێچەوانەوە هەندێ لەموسوڵمانەکان هاتنی رەمەزان بەهەلێک دەزانن‌و نرخی کەلوپەلەکانیان بەرزکردۆتەوە."

 

فەهمی باس لەوە دەکات کە لەناوخۆیاندا هەمیشە هەڵۆ بەنمونە دەهێننەوە وەختێک دەچنە دوکانەکان‌و دەبینن نرخی کەلوپەلەکانیان فڕیوە، "پێیان دەڵێم کاکە خۆ ئەوەتا ئەو بەلای خۆی کاکەییە بەبۆنەی رەمەزانەوە نرخی دابەزاندووە، کەچی ئێوە گرانتان کردووە، لەکاتێکدا بۆنەکە تایبەتە بەئێمەی موسوڵمانان."

 

هەڵۆ کارمەندی پۆستەو گەیاندنە لەهەڵەبجە دوو مناڵی هەیەو رۆژانە زۆرینەی کاتەکانی لەو دوکانەدا بەسەر دەبات کە سەرچاوەی سەرەکی بژێوی خۆی‌و خێزانەکەیەتی لەئێستادا کە بەسێ مانگ جارێ حکومەت نیوەی موچەی کارمەندەکانی دەدات.

 

عابید عوسمان، سوپەرمارکێتی هەیە، دەڵی هەموو ساڵێ بەهەڵواسینی ئەو لافیتەیە دڵخۆشمان دەکات "وەکو موسڵمانێک دڵخۆشم کە شوێنکەوتەی ئاینێکی دیکە دەبینم ئاوا رێز لەبۆنە ئاینەکانمان دەگرێ، من هەمیشە لەناو دەلاکەکانی دیکەدا دێم بۆ لای ئەم."

 

عابید ئەگەرچی ناتوانێ هەمان کاری هەڵۆ بکات لەسوپەرمارکێتەکەیداو نرخی کەلوپەلەکانی دابەزێنێ، بەڵام وەک خۆی دەڵێ ئەوەی پێی بکرێت لەیارمەتیدانی ئەوانەی دەستکورتن دەیکات.

 

لەرۆژانی ئاساییدا هەڵۆ بەچوار هەزارو پێنچ هەزار سەر چاک دەکات، ئەگەرچی لەگەڵ هاتنی رەمەزاندا نرخەکەی کردووە بەنیوە، بەڵام پێشتریش بۆ کریسمس‌و بۆ ئەوانەی دەستکورت‌و کەمئەندامن بۆ ئەوانەش کە ئۆتیزمیان هەیە بەخۆڕایی کاری بۆ کردووە، تەنانەت خۆی دەچێتە ماڵی ئەوانەی کە بەهۆی نەخۆشییەوە لەجێگادا کەوتوون‌و ناتوانن بچنە دوکانەکەی.

 

نەجمەدین حەمە رەشید کە بۆ ساڵێک دەچێ لەجێگادا کەوتووە دوای ئەوەی بەهۆی نەخۆشییەوە قاچێکی بڕاوەتەوە بە"نیقاش"ی وت "یەک ساڵی رێک ئەو دەهاتوو بەخۆڕایی سەری چاک دەکردم، یەکەم رۆژی رەمەزانیش خۆم چومە دووکانەکەو وەکو ئەو خەڵکەی تر منیش سودمەند بووم."

 

دەشڵێ "دەبێ موسوڵمانەکان بەخۆیاندا بچنەوە، دەستبەنە ئەم ئیشە جوانانەو هاوکاری خەڵک بکەن، بەس بەداخەوە نایکەن، لەبەر بەرژەوەندی خۆیان، رۆژانە من رەخنەیان لێدەگرم، بەڵام سوودی نییە، ئەوەتا زۆرینەی ئەوانەی نرخی شتومەکەکانیان بەرزکردۆتەوە ئەوانەن کە دەچنە مزگەوت نوێژ دەکەن و بەرۆژوو دەبن، بیر لەفەقیرو هەژارەکان ناکەنەوە."

 

نەجمەدین کە دارشەقە ئاسنیەکەی لەتەنیشت خۆیەوە داناوە ئێستا ناتوانێ هیچ ئیشێک بکات رەخنە لەهاودینەکانی خۆی دەگرێت کە بۆنە ئاینییەکەیان بەکاردێنن دەڵێ "بەر لە رەمەزان فەردەیەک برنجی ٢٥ کیلۆییم کڕیوە بە ١٧ هەزار، کەچی سێیەم رۆژی رەمەزان هەمان برنجم کڕی بە ٣٥ هەزار کە دەکاتە دوو قاتی نرخەکەی پێشووی، ئەوەی کە لێم کڕیوە بەڕۆژووشەو دەچێتە دوای مەلاشەوە نوێژ دەکات."

 

پێکەوە ژیانی کاکەییەکانی سنوری هەڵەبجە لەگەڵ موسوڵمانەکاندا دەگەڕێتەوە بۆ ساڵی ١٩٧٨ ئەو کاتەی رژێمی بەعس دێهاتەکانی راگواست، ئەمانیش هاتنە ناو سەنتەری هەڵەبجەو لەوێ نیشتەجێ بوون.

 

ئێستا کاکەییەکانی هەڵەبجە نزیکەی ٦٠٠ ماڵ دەبن‌و دڵخۆشن بەوەی کە جیاوازی ئاینەکەیان نەبۆتە رێگر لەبەردەم پەیوەندییە کۆمەڵایەتییەکانیاندا.

 

كاكه‌یی‌ خاوه‌ن بیروباوه‌ڕی‌ ئاینی‌ تایبه‌تن، دانیشتووی‌ چه‌ندین شوێنی‌ كوردستانن به‌تایبه‌ت له‌داقووقی‌ نزیك كه‌ركووك‌و خانه‌قین‌و سەفه‌ییه‌ی‌ نزیك هه‌ولێرو هاواری‌ سه‌ر به‌ھەڵەبجە، "یارسان"و  "ئه‌هلی‌ حه‌ق" دوو ناون كه‌ كاكه‌یی‌ پێی‌ ده‌ناسرێن.

 

ئاکۆ شاوەیس مەجید، نوێنەری کاکەییەکان لەئەنجومەنی پارێزگای هەڵەبجە بە"نیقاش"ی وت "کاکەییەکان هیچ کات جیاوازی ئاینییان زەق نەکردۆتەوە ئەمەش وایکردووە ئەوانی تر تێکەڵبوون لەگەڵمان بەقورس نەزانن."

 

لەهەرێمی کوردستان کاکەییەکان چەندین پۆستی ئیداری گرنگیان هەبووە، دیارترینیان "فەلەکەدین کاکەیی" وەزیری پێشووتری رۆشنبیری، لەسەر ئاستی هەڵەبجەش گرنگترین پۆست کە هەیانبووە، پۆستی قایمقامی پێشووی شارەکە بووە کە ساڵی ٢٠١٠ بە"گۆران ئەدهەم" درا.

 

بەڵام ئەوەی هەڵۆ دەیکاو ئەوەش کە نوێنەری کاکەییەکان لەئەنجومەنی پارێزگای هەڵەبجە باسی لێوە دەکات لەهەوڵی ئاشتیخوازی کاکەییەکان بۆ پێکەوە ژیان ئەوە لەبیرنابەتەوە کە دەنگی ناڕەزایەتی لەناو پارێزگاکەدا بەرزبۆوە وەختێک هەوڵدرا کاکەییەک بکرێتە قایمقامی هەڵەبجە.

 

ئاکۆ لەمبارەیەوە دەڵێ "لەناو ئیسلامەکانیشدا خەڵکی توندڕەو هەیە، کەسانێک هەن کە بێجگە لەئیسلام چاوی کەسیتر نابینێ، بەڵام ئەوە گرنگە بەلامانەوە کە زۆرینەی هەڵەبجەییەکان ئاسایی مامەڵە لەگەڵ بوونی ئێمە دەکەن."

 

دەشڵێ "کوردستان فرە رەنگی ئاینی تێدایە، لەبەرئەوە دەوڵەتەکەشی دەبێ فرە رەنگی ئاینی رەنگی تێدا بداتەوەو هەموو کەس بۆی هەبێ مومارەسەی خۆی بکات."

 

ئەوەی ئێستا هەڵۆ دەیکات شتێکی نامۆ نییە لەناو کاکەییەکاندا ئەوان رێزگرتن لەئاینەکانی دیکە بەئەرکێکی ئاینی دەبینن، شانازیش بەوە دەکەن کە لەمێژووی بوونی ئەواندا نموونەی دەیان چیرۆکی هاوکاریکردنی شوێنکەوتوانی ئاینەکانی دیکە شک دەبەن.

 

بۆ زیاتر قوڵکردنەوەی پێکەوە ژیانی ئاینی ئاکۆ ئاماژە بەوە دەکات کە چاوەڕێی باش بوونی بارودۆخی حکومەت‌و پەرلەمان دەکەن هەتا هاوکاری بکرێن بۆ ئەنجامدانی چالاکیە کلتورییەکانیان، بەڵام بۆ ئەم رەمەزانە سەرتاشخانەکەی هەڵۆ نمونەیەکە بۆئەوەی چۆن دەکرێ بۆنە ئاینییەکان بکرێتە بۆنەیەک بۆ پێکەوە ژیان.

سه‌ربه‌ستن له‌دووباره‌ بڵاوكردنه‌وه‌ی‌ بابه‌ته‌كانمان، به‌و مه‌رجه‌ی‌ ناوی‌ نیقاش بهێنن، تكایه‌ به‌ئیمه‌یل ئاگادارمان بكه‌نه‌وه‌